Pensioen opbouwen als ondernemer: hoe doe je dat?

Je pensioen opbouwen als ondernemer betekent dat je zelf een inkomen voor later regelt, bovenop de AOW die je van de overheid krijgt. Dat kan via een lijfrente, via beleggen op een pensioenrekening, via je onderneming of via een combinatie daarvan, elk met eigen fiscale regels en risico's.

Waar een werknemer automatisch pensioen opbouwt via zijn werkgever, bepaal jij zelf hoeveel je inlegt en waar je het onderbrengt. In dit artikel lees je welke routes er zijn, hoeveel je fiscaal mag inleggen en waarom de aanpak verschilt tussen een zzp'er en een DGA.

Waar je pensioen als ondernemer uit bestaat

De Nederlandse oudedagsvoorziening bestaat uit drie lagen. De AOW van de overheid, het pensioen dat je via een werkgever opbouwt en het deel dat je zelf regelt. Als ondernemer valt de middelste laag weg.

Je AOW bouw je op door in Nederland te wonen, ongeacht of je in loondienst bent of voor jezelf werkt. In 2026 komt dat neer op € 1.662,16 bruto per maand voor een alleenstaande en € 1.139,39 per persoon als je samenwoont. Dit is vaak genoeg om je vaste lasten van te betalen, maar meestal niet genoeg om je huidige levensstijl mee voort te zetten.

Het gat tussen je AOW en wat je later nodig hebt, vul je zelf aan. Daar is geen standaardmethode voor, want die derde laag is precies de laag waarin je vrij bent om te kiezen.2

Die vrijheid heeft twee kanten. Je bepaalt zelf hoeveel je inlegt, wanneer je dat doet en op welke manier. In een goed jaar leg je meer in, in een mager jaar wat minder. Tegelijkertijd is er niemand die je er structureel aan herinnert om daadwerkelijk geld opzij te zetten. Dat is de reden dat het onderwerp pensioen bij veel ondernemers jarenlang blijft liggen.

Ben je als ondernemer verplicht pensioen op te bouwen?

Er bestaat geen algemene pensioenplicht voor ondernemers. Of je iets regelt, is dus je eigen keuze. Toch gelden er uitzonderingen voor een aantal sectoren, waaronder de bouw, de visserij en beroepen in de gezondheidszorg. In deze sectoren geldt een verplicht beroeps- of bedrijfstakpensioenfonds voor zelfstandigen. Of je met jouw beroep hieronder valt, kun je controleren door contact op te nemen met een branche- of beroepsorganisatie. Doe zeker navraag als je twijfelt, want dit voorkomt hoge naheffingen van verplichte pensioenpremies. Ook bij schijnzelfstandigheid kan er met terugwerkende kracht een pensioenplicht ontstaan.

Kom je net uit loondienst, dan kun je bij sommige pensioenfondsen je bestaande regeling vrijwillig voortzetten als zzp’er. Dit is dus niet verplicht, maar optioneel. Vaak moet je dit binnen drie tot negen maanden na je laatste werkdag geregeld hebben.

Hoeveel pensioen heb je nodig als ondernemer?

Hoeveel je als ondernemer nodig hebt voor je pensioen, begint bij de vraag wat je nu maandelijks uitgeeft. De meeste ondernemers gaan ervan uit dat ze na hun pensioen minder inkomen nodig hebben. In de praktijk valt dat vaak tegen. Je hebt meer vrije tijd en vrije tijd kost geld. Reken daarom liever met je huidige uitgavenpatroon als startpunt en corrigeer dat naar beneden voor lasten die dan echt wegvallen, zoals een afgeloste hypotheek.

Wat je werkelijk nodig hebt, hangt af van een aantal dingen:

• Op welke leeftijd je wilt stoppen of minder wilt gaan werken
• Of je hypotheek dan is afgelost
• Wat je al hebt opgebouwd in eerdere dienstverbanden
• Of er een partner is met eigen pensioen
• Hoeveel vermogen er in je onderneming zit en wat daarvan echt van jou is

Om het concreet te maken met een rekenvoorbeeld:

Stel dat je later € 2.000,- netto per maand wilt kunnen besteden bovenop je AOW en je gaat daarbij uit van 20 jaar pensioen. Dan heb je ongeveer € 350.000,- aan kapitaal nodig. Begin je op je 35e met opbouwen, dan kom je bij een gemiddeld rendement van 5% uit op ruwweg € 450,- per maand. Begin je op je 45e, dan is dat al € 800,-.

Dat verschil komt door het rente-op-rente-effect. Hoe langer je inleg de tijd krijgt, hoe kleiner het bedrag dat je per maand hoeft te missen. Wil je preciezer weten wat er in jouw situatie nodig is, dan lees je daar meer over in mijn artikel over hoeveel je als zzp'er moet sparen voor je pensioen.

Hoe bouw je pensioen op als ondernemer? De routes op een rij

Er zijn vier hoofdroutes waarmee je als ondernemer pensioen kan opbouwen. De meeste ondernemers gebruiken er uiteindelijk twee of drie naast elkaar.

Pensioenbeleggen

Je opent een geblokkeerde beleggingsrekening en legt daar periodiek geld op in dat vervolgens belegd wordt in aandelen en obligaties. Je inleg is aftrekbaar van je belastbaar inkomen en het opgebouwde kapitaal telt niet mee in box 3. Vanaf je pensioenleeftijd koop je er een uitkering mee aan.

Het rendement staat niet vast, dus je loopt beleggingsrisico. Bij de meeste aanbieders neemt dat risico af zodra je pensioendatum in zicht komt. Dat heet ‘lifecycle beleggen’. In de eerste jaren zitten je beleggingen vooral in aandelen. In een later stadium verschuift dat naar obligaties. Hiermee wordt voorkomen dat een slecht beursjaar vlak voor je pensioen een flinke hap uit je kapitaal neemt.

De kosten van pensioenbeleggen liggen daarnaast lager dan bij een verzekerd product. Historisch gezien pakt beleggen op de lange termijn beter uit dan een gegarandeerde uitkering. Voor de meeste ondernemers is pensioenbeleggen daarom de basis.

Pensioenbeleggen heeft nog een voordeel en dat is dat je opgebouwde kapitaal niet vervalt als je onverhoopt komt te overlijden vóór je pensioendatum. Het komt toe aan je nabestaanden. Zij moeten er wel een uitkering van aankopen en mogen het kapitaal niet vrij besteden.

Lijfrenteverzekering

Bij een verzekeraar leg je een bedrag in en die garandeert je een vaste uitkering vanaf je pensioendatum, zolang je leeft. De zekerheid is het voordeel. De kosten zijn het nadeel, want de verzekeraar rekent een opslag voor de garanties die hij geeft.

Wie het idee van schommelende koersen slecht verdraagt, of wie relatief laat begint en weinig tijd heeft om een dip uit te zitten, kan veel baat hebben bij een lijfrenteverzekering. Het verschil met beleggen leg ik verder uit in mijn artikel over lijfrenteverzekering of pensioenbeleggen.

Zowel bij pensioenbeleggen als een lijfrenteverzekering koop je op je pensioendatum een periodieke uitkering aan van het vrijgekomen kapitaal. Ook daar kan je verschillende keuzes in maken, bijvoorbeeld over hoeveel jaar de uitkering verspreid moet worden, of je in het begin een hoger bedrag per maand wilt ontvangen en of je verder wilt gaan met beleggen. Het is verstandig om hier goed onderzoek naar te doen of een adviseur in te schakelen die je helpt bij deze keuzes.

Vermogen opbouwen in de onderneming

Je laat winst in je bedrijf zitten of investeert die, met het idee dat je er later van leeft. Bij een bv kun je vermogen aanhouden en dat gefaseerd uitkeren. Bij een eenmanszaak bouw je feitelijk gewoon bedrijfsvermogen op.

De aantrekkingskracht is duidelijk: het geld blijft beschikbaar voor je onderneming. Het risico ook. Vermogen dat in je bedrijf zit, loopt hetzelfde risico als je bedrijf. Gaat het slecht, dan staan je inkomen en je pensioen tegelijk onder druk. Als onderdeel van je pensioenopbouw werkt dit prima, zolang het niet je enige opbouw is.

Sparen en beleggen in privé

Je zet geld opzij op een spaarrekening of belegt vrij, zonder fiscale blokkade. Je kunt er altijd bij en je bent nergens aan gebonden. Daar betaal je voor met belasting in box 3 en je kunt je inleg niet aftrekken zoals bij een pensioenrekening of lijfrente.

Als enige pensioenvoorziening werkt dit slecht, maar als aanvulling juist goed. Een vrij opneembare buffer voorkomt dat je bij tegenvallers aan je geblokkeerde pensioenpot wilt zitten, wat fiscaal ongunstig uitpakt. Welke verdeling logisch is, hangt af van je toekomstplannen en je risicobereidheid. Lees hier meer over in het artikel sparen of beleggen.

Een volledig overzicht van alle mogelijkheden, inclusief vastgoed en de verkoop van je bedrijf, staat in mijn artikel over de pensioenopties die je als ondernemer hebt.

Hoeveel mag je fiscaal inleggen? Jaarruimte en reserveringsruimte

Wat je inlegt voor je pensioen, mag je aftrekken van je inkomen in box 1. Over dat deel betaal je dus geen inkomstenbelasting. Daar zit wel een grens aan en die grens heet je jaarruimte.

De berekening van je jaarruimte werkt zo:

Je neemt je inkomen, trekt daar de AOW-franchise vanaf en neemt daar 30% van. In 2026 ligt die franchise op € 19.172,-. Over dit deel van je inkomen bouw je geen pensioen op omdat je later AOW ontvangt.

Twee voorbeelden:

• Verdien je € 60.000,-? Dan is je pensioengrondslag € 40.828,- en je jaarruimte ongeveer € 12.248,-
• Verdien je € 100.000,-? Dan komt je jaarruimte uit op ruim € 24.000,-

Hoeveel belasting je hiermee bespaart, hangt af van je belastingtarief. Val je in de hoogste schijf, dan bespaar je op elke € 1.000,- inleg bijna € 500,- aan belasting. Je legt dus in met geld dat je anders grotendeels aan de Belastingdienst had afgedragen.

Heb je in eerdere jaren je jaarruimte niet gebruikt, dan is die niet direct verloren. Via de reserveringsruimte kun je tot tien jaar terug alsnog inleggen, tot een vastgesteld maximum per jaar. Voor ondernemers met wisselende inkomsten is dat een belangrijke regeling. In een mager jaar hoef je niets te doen en in een goed jaar kan je een deel van de achterstand weer inhalen.

Hoe je jouw jaarruimte precies berekent en waar je de cijfers vandaan haalt, leg ik stap voor stap uit in het artikel over jaarruimte berekenen als ondernemer.

Regelmatig pensioen opbouwen als zzp'er

Werk je via een eenmanszaak of vof, dan is je pensioensituatie in één opzicht heel overzichtelijk: er is geen scheiding tussen je privévermogen en je bedrijfsvermogen. Wat je opbouwt, bouw je op als privépersoon.

Dat maakt de route recht toe recht aan. Je bepaalt je jaarruimte, opent een pensioenrekening of lijfrenteproduct en legt in. De aftrek verwerk je in je aangifte inkomstenbelasting.

Waar het bij zzp'ers meestal misgaat, is niet de keuze van het product maar de regelmaat waarmee er ingelegd wordt. Je inkomen schommelt, dus je stelt de inleg uit tot je weet hoe het jaar uitvalt. Vervolgens komt er iets tussen. Een praktische oplossing: kies een basisbedrag dat je ook in een matig jaar kunt missen, automatiseer dat en vul in december aan als het jaar het toelaat.

Let daarnaast op de Fiscale Oudedagsreserve (FOR). Die regeling bestond speciaal voor ondernemers met een eenmanszaak, maar sinds 2023 kan er geen nieuwe oudedagsreserve meer worden opgebouwd. Heb je er in het verleden gebruik van gemaakt, dan staat er mogelijk nog een bedrag op je balans. Dit bedrag kun je afstorten op een pensioenbeleggingsrekening of in een lijfrente. Zo zet je een fiscale verplichting om in een echte pensioenvoorziening.

Pensioen opbouwen als DGA

Heb je een bv, dan ben je zowel eigenaar als werknemer van je eigen onderneming. Daardoor heb je meer pensioenroutes, maar ook meer manieren om het verkeerd aan te pakken.

Je jaarruimte wordt berekend over je DGA-salaris, niet over de winst van je bv. Keer je jezelf het minimale gebruikelijk loon uit en laat je de rest als winst in de bv staan, dan houd je weinig jaarruimte over. Dat is een van de redenen waarom de hoogte van je DGA-salaris meer is dan een fiscale formaliteit.

Daarnaast kun je vermogen in de bv aanhouden en dat later uitkeren als dividend of als een periodieke uitkering. Aantrekkelijk, maar er zitten haken aan. Vermogen in de bv is bedrijfsvermogen, dus het loopt risico. En bij een verkoop of beëindiging van je onderneming komt de fiscale afrekening in één keer.

Pensioen in eigen beheer, waarbij je binnen je eigen bv een pensioenvoorziening opbouwde, kan je sinds 2017 niet meer toepassen voor nieuwe opbouw. Wie er destijds voor koos om de opgebouwde pensioen om te zetten in een oudedagsverplichting, heeft daar nu nog wel mee te maken. Zit dit in jouw bv, laat dan nakijken wat de stand van zaken is.

De aanpak voor DGA’s die in de praktijk vaak goed uitpakt: een deel opbouwen in privé via de jaarruimte en de rest bewust binnen de bv houden met een plan voor hoe en wanneer je het eruit haalt. Die twee routes moeten goed op elkaar zijn afgestemd, want anders betaal je op het verkeerde moment belasting.

Wat gebeurt er met je pensioenopbouw als je arbeidsongeschikt raakt?

Dit is het scenario waar niet vaak naar gekeken wordt, maar dat wel een grote impact maakt als het gebeurt.

Val je als ondernemer langdurig uit, dan valt je inkomen weg. Er is geen werkgever die je doorbetaalt en er is geen WIA waar je automatisch recht op hebt. Wat er dan gebeurt met je pensioen is niet dat het stilstaat, maar dat het achteruitgaat. Je legt niets meer in en tegelijkertijd teer je waarschijnlijk in op wat je al hebt opgebouwd om je vaste lasten te betalen.

Een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) vangt dat op door je inkomen deels door te betalen. Daarmee bescherm je niet alleen je huidige levensstandaard, maar ook je vermogen om te blijven opbouwen. Kies je er bewust voor om geen AOV te nemen, dan is een buffer van minimaal één jaar vaste lasten het minimum dat je wilt hebben. Ook wil je een concreet antwoord paraat hebben op de vraag wat je doet als je arbeidsongeschiktheid langer duurt.

Wat een AOV kost, welke varianten er zijn en wanneer een broodfonds een alternatief is, staat in het artikel over AOV voor ondernemers.

De fouten die ondernemers maken met hun pensioenopbouw

Er zijn een paar patronen die vaak terugkomen als het om pensioenopbouw gaat en die vallen onder de grootste pensioenfouten van ondernemers. Ze hebben gemeen dat ze pas zichtbaar worden op het moment dat corrigeren duur is geworden.

• Te lang wachten. Elk jaar dat je later begint, kost je onevenredig veel, omdat je het rente-op-rente-effect misloopt aan de kant waar het het hardst werkt.
• Sparen in plaats van beleggen. Op een horizon van twintig of dertig jaar verliest spaargeld koopkracht, omdat de rente doorgaans onder de inflatie ligt.
• Rekenen op de verkoop van het bedrijf. Lang niet elk bedrijf is verkoopbaar en de opbrengst valt vaak lager uit dan gehoopt.
• Fiscale ruimte laten liggen. Wie zijn jaarruimte niet benut, laat direct geld liggen. Vaak duizenden euro's per jaar.
• Alles in de bv laten zitten. Vermogen in je onderneming loopt een ondernemingsrisico en is fiscaal niet altijd gunstig als je het er later uit wilt halen.
• Geen overzicht hebben. Losse polissen, een oude werkgeversregeling en een beleggingsrekening bij een aanbieder van jaren geleden. Zonder totaalbeeld weet je niet of je op koers ligt.

Pensioen is slechts één onderdeel van je totale financiële plaatje

Pensioenopbouw staat zelden op zichzelf. De keuze om je jaarruimte volledig te benutten, betekent dat je dat geld voorlopig niet meer kunt gebruiken voor je hypotheek of als buffer. Vermogen dat je in je bv laat staan, valt niet in box 3, maar bij het uitkeren betaal je alsnog belasting en dat bepaalt hoeveel er overblijft voor later.

Dat is precies waarom losse beslissingen die stuk voor stuk verstandig lijken, elkaar in de praktijk kunnen tegenwerken. Je lost een fiscaal probleem op en komt vervolgens geld tekort op het moment dat je het nodig hebt. Of je bouwt netjes pensioen op, maar hebt niets geregeld voor je gezin als jou iets overkomt.

Het in samenhang bekijken van al die onderdelen is wat vermogensplanning doet. Pensioen is daarin een van de bouwstenen, naast je inkomen, je vermogen, je fiscale structuur en de risico’s die je loopt.

Aan de slag met pensioen opbouwen als ondernemer

Hoe jij het beste je pensioen kan opbouwen als ondernemer, hangt af van je inkomen, je ondernemingsvorm, wat je al hebt opgebouwd en wat je doelen zijn voor later. Die vier dingen bepalen samen welke route logisch is en met welk bedrag je begint.

Wil je weten waar je nu staat en wat een goede eerste stap in jouw situatie is? Plan dan vrijblijvend een kennismakingsgesprek met mij in. Woon je in de regio Zoetermeer? Dan kun je ook bij mij langskomen op kantoor.

Wil je direct een compleet beeld van je pensioensituatie, met scenario's en concreet advies, kijk dan naar mijn pensioenadvies voor ondernemers.

Veelgestelde vragen over pensioen opbouwen als ondernemer

Hoe bouw ik als ondernemer pensioen op?

Naast je AOW regel je je pensioen zelf, via pensioenbeleggen, een lijfrenteverzekering, vermogen in je onderneming of sparen en beleggen in privé. De meeste ondernemers combineren twee of drie van deze routes. Pensioenbeleggen via je jaarruimte vormt daarbij vaak de basis, omdat je inleg aftrekbaar is.

Ben ik als ondernemer verplicht pensioen op te bouwen?

Meestal niet. In sommige branches geldt wel een verplicht beroeps- of bedrijfstakpensioenfonds, ook voor zelfstandigen. Denk aan de bouw, de visserij of enkele banen in de zorg. Check bij de branche- of beroepsorganisatie in jouw sector of dat voor jou geldt.

Hoeveel pensioen moet ik opbouwen als ondernemer?

Begin bij wat je nu maandelijks uitgeeft. Corrigeer je huidige uitgaven naar beneden voor lasten die dan echt wegvallen, zoals een afgeloste hypotheek. Daarnaast zorgt vrije tijd vaak voor hogere kosten vanwege uitstapjes en dergelijke. Wat je uiteindelijk nodig hebt, hangt daarnaast af van je gewenste pensioenleeftijd, het pensioen van een eventuele partner en wat je al hebt opgebouwd.

Wat is jaarruimte?

Jaarruimte is het bedrag dat je per jaar aftrekbaar mag inleggen voor je pensioen. De berekening is: je inkomen min de AOW-franchise van € 19.172,- (2026) en daar 30% van. Bij een inkomen van € 60.000,- komt dat dus neer op ongeveer € 12.248,-.

Kan ik jaarruimte uit eerdere jaren nog gebruiken?

Ja. Via de reserveringsruimte kun je ongebruikte jaarruimte tot tien jaar terug alsnog gebruiken, tot een vastgesteld maximum per jaar. Voor ondernemers met wisselende inkomsten is dat een manier om in een goed jaar de achterstand in te halen.

Wat is het verschil tussen pensioen opbouwen als zzp'er en als DGA?

Als zzp'er bouw je op in privé en wordt je jaarruimte berekend over je winst. Als DGA wordt je jaarruimte berekend over je DGA-salaris, en kun je daarnaast vermogen aanhouden in je bv.

Kan ik mijn pensioengeld eerder opnemen?

Bij een geblokkeerde pensioenrekening of lijfrente kan dat niet zonder fiscale gevolgen. Je betaalt inkomstenbelasting plus een extra heffing. Daarom is het verstandig om naast je pensioenopbouw een vrij opneembare buffer aan te houden.